Қазақстандағы қоқиқаздар туралы қызықты мәліметтер
Қазақстан табиғаты ландшафттарының және жануарлар дүниесінің алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Ел аумағында далалар, шөлдер, таулар, көлдер мен кең ауқымды сулы-батпақты алқаптар кездеседі. Осындай табиғи аймақтар көптеген құс түрлерінің тіршілік етуіне қолайлы жағдай жасайды. Солардың ішінде ең әсем әрі ерекше құстардың бірі – қоқиқаз. Көптеген адамдар бұл қызғылт құстардың тек тропиктік өңірлерде ғана емес, Еуразияның орталығында да мекендейтінін білгенде таңғалады. Бұл мақалада біз Сіздер үшін Қазақстандағы қоқиқаздар туралы қызықты әрі танымдық мәліметтерді жинақтадық.
Қазақстан қоқиқаздардың Еуразиядағы маңызды мекендерінің бірі болып саналады
Көпшілік қоқиқаздарды Африканың ыстық өңірлерімен немесе Жерорта теңізі жағалауларымен байланыстырады. Алайда Қазақстан бұл құстарды сақтауда ерекше рөл атқарады. Ел аумағында үлкен қоқиқаздардың ең ірі солтүстік колонияларының бірі орналасқан. Қолайлы табиғи жағдайлардың арқасында көптеген құстар жыл сайын дәл осы жерлерге қайта оралады. Сондықтан Қазақстандағы су айдындарының маңызын әлемнің әртүрлі елдеріндегі орнитологтар жоғары бағалайды.
Теңіз көлі қоқиқаздардың негізгі ұялайтын орны болып табылады
Бұл құстардың ең танымал мекені – елдің орталық бөлігінде орналасқан Теңіз көлі. Су айдыны Қорғалжын мемлекеттік табиғи қорығының құрамына кіреді және тұздылығының жоғары болуымен ерекшеленеді. Осындай жағдайлар қоқиқаздардың қорегі болатын ұсақ ағзалардың дамуына қолайлы орта қалыптастырады. Мұнда жыл сайын мыңдаған құстан тұратын ірі колониялар пайда болады. Сондықтан Теңіз көлі осы түрді сақтаудағы аса маңызды табиғи нысандардың бірі саналады.
Қорғалжын өңіріндегі колония тропиктен тыс жерлердегі ең ірілердің қатарына кіреді
Құстар саны жыл сайын ауа райына және су деңгейіне байланысты өзгеріп отырады. Соған қарамастан Қорғалжын аумағындағы колония солтүстік аймақтардағы ең ірі топтардың бірі болып қала береді. Қолайлы жылдары мұнда ондаған мың қоқиқазды бір мезгілде көруге болады. Осындай көрініс көл жағалауын ерекше әсерлі етеді. Сондықтан бұл жер ғалымдардың да, табиғат сүйер қауымның да қызығушылығын тудырады.
Қоқиқаздар ұяларын лай мен тұнбадан жасайды
Бұл құстардың ұялары ағаш бұтақтарынан немесе шөптен жасалатын кәдімгі ұяларға ұқсамайды. Олар лайдан, балшықтан және түпкі шөгінділерден конус тәрізді биік құрылымдар тұрғызады. Мұндай пішін жұмыртқаларды су басудан және шамадан тыс қызудан қорғайды. Ұяның жоғарғы жағында жұмыртқа салуға арналған шағын ойық болады. Кейде бір колонияның өзінде осындай мыңдаған ұя кездеседі.
Қызғылт түс қоректену ерекшелігіне байланысты қалыптасады
Жас қоқиқаздар алғаш дүниеге келген кезде сұрғылт немесе ақшыл түсті болады. Танымал қызғылт реңк уақыт өте келе біртіндеп пайда болады. Оның себебі – қорек құрамындағы каротиноидтар деп аталатын табиғи пигменттер. Құстар ұсақ шаянтәрізділермен, балдырлармен және басқа да су ағзаларымен қоректенеді. Егер мұндай заттар жеткіліксіз болса, қауырсындарының түсі солғындау болуы мүмкін.
Қоқиқаздар Қазақстанның қатал климатына бейімделе алады
Елдегі қыс мезгілі төмен температуралармен және күшті желдермен ерекшеленеді. Соған қарамастан қоқиқаздар жылы маусымда жергілікті көлдерді табысты пайдаланады. Ұялау кезеңі аяқталғаннан кейін олар жылырақ өңірлерге қоныс аударады. Осындай көші-қон стратегиясы әртүрлі аумақтардың артықшылықтарын пайдалануға мүмкіндік береді. Соның арқасында бұл құстар өз таралу аймағының солтүстік бөлігінде тұрақты популяция қалыптастыра алған.
Қорғалжын қорығы ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік мұралар тізіміне енгізілген
Бұл өңірдегі сулы-батпақты алқаптар халықаралық деңгейде ерекше маңызға ие. Аумақ көптеген сирек кездесетін құс түрлерін сақтауда маңызды рөл атқарады. Қорықтың әлемге танылуына ықпал еткен басты себептердің бірі – қоқиқаздар. Жыл сайын мұнда туристер, фотографтар және зерттеушілер келеді. Арнайы қорғау мәртебесі құстардың мекен ету ортасын сақтауға көмектеседі.
Жас қоқиқаздар жеке топтарға бірігеді
Жұмыртқадан шыққан балапандар біртіндеп үлкен топтарға жиналады. Мұндай топтар кейде жүздеген жас құстан тұрады. Осы кезеңде ересек дарақтар ұрпағына қамқорлық жасауды жалғастырады. Олар балапандарын арнайы қоректік сұйықтықпен қоректендіреді. Мұндай мінез-құлық жас құстардың аман қалу мүмкіндігін арттырады.
Қоқиқаздар табиғатты қорғауға назар аударуға көмектеседі
Бұл құстар Қорғалжын қорығының және Қазақстандағы сулы-батпақты алқаптардың маңызды рәміздерінің біріне айналған. Ерекше сыртқы келбеті олардың табиғатқа қызықпайтын адамдардың да назарын аударуына мүмкіндік береді. Қоқиқаздарды қорғау арқылы қоғам басқа жануарлар мен өсімдіктерді сақтаудың маңызын жақсырақ түсіне бастайды. Осылайша бұл әсем құстар экологиялық ағартуда маңызды рөл атқарады. Олардың болуы Қазақстан табиғатының бірегейлігін айқын көрсетеді.
Қоқиқаздарды ғарыштан да байқауға болады
Ірі колониялар көлдердің таяз бөліктерінде үлкен аумақты алып жатады. Мыңдаған құс бір жерге шоғырланған кезде олардың топтары жоғары ажыратымдылықтағы жерсеріктік суреттерден анық көрінеді. Ғалымдар мұндай кескіндерді құстардың санын есептеу және қозғалысын бақылау үшін пайдаланады. Бұл әдіс құстарды мазаламай қажетті мәліметтер алуға мүмкіндік береді. Сондықтан қазіргі зерттеулерде жерсеріктік бақылау кеңінен қолданылады.
Қазақстандағы қоқиқаздар – ел табиғатының ең көрнекті әрі ерекше өкілдерінің бірі. Олардың болуы жергілікті сулы-батпақты алқаптардың жоғары табиғи құндылығын көрсетеді. Ғалымдар мен табиғатты қорғау ұйымдарының жұмысының арқасында бұл құстарға қолайлы жағдайлар сақталып келеді. Қоқиқаздарды бақылау Қазақстан табиғатының байлығы мен қайталанбас ерекшеліктерін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
