Конфуций туралы қызықты мәліметтер
Адамзат тарихында өз дәуіріне ғана емес, кейінгі көптеген ұрпақтарға да ықпал еткен тұлғалар аз емес. Олардың ойлары ғасырлар бойы сақталып, халықтардың мәдениеті мен дүниетанымының бір бөлігіне айналды. Осындай көрнекті қайраткерлердің бірі – қытай ойшылы, ұстаз және қоғам қайраткері Конфуций. Оның ілімі бүгінгі күнге дейін Шығыс Азия елдерінде үлкен маңызға ие болып келеді. Бұл мақалада сіздер үшін Конфуций туралы қызықты әрі танымдық мәліметтерді жинадық.
Конфуций кедейленген ақсүйек отбасында дүниеге келген
Болашақ ойшыл шамамен б.з.д. 551 жылы қазіргі Қытай аумағындағы Лу князьдігінде туған. Әкесі текті әулеттен шыққанымен, ұлы дүниеге келген кезде отбасының жағдайы әлдеқашан әлсіреген еді. Отағасы ерте қайтыс болғандықтан, баланы анасы тәрбиеледі. Материалдық қиындықтарға қарамастан, жасөспірім білім алуға ерекше құштарлық танытты. Кейіннен осы өмірлік тәжірибе оның еңбек, адамгершілік және өзін-өзі жетілдіру жөніндегі көзқарастарына әсер етті.
Ойшыл мемлекеттік қызметте жұмыс істеген
Көпшілік Конфуцийді тек ұстаз әрі даналық сөздердің авторы ретінде қабылдайды. Алайда ол белгілі бір уақыт бойы мемлекеттік қызмет атқарған. Тарихи деректерге сәйкес, ойшыл Лу князьдігінің басқару ісіне қатысып, жауапты лауазымдарда болған. Мұндай тәжірибе оған өз заманындағы саяси және қоғамдық мәселелерді тереңірек түсінуге мүмкіндік берді. Сондықтан оның идеялары тек теориялық пайымдауларға емес, өмірлік бақылауларға да негізделді.
Ол Қытайдағы алғашқы жекеменшік мектептердің бірін ашқан
Конфуций өмір сүрген дәуірде білім алу негізінен ақсүйектердің артықшылығы саналды. Ұстаз бұл көзқараспен келіспей, қабілетті адамның шыққан тегіне қарамастан оқу мүмкіндігі болуы керек деп есептеді. Сол себепті ол әртүрлі әлеуметтік ортадан шыққан шәкірттерді қабылдады. Мұндай ұстаным сол кезең үшін өте озық идеялардың бірі болды. Зерттеушілердің пікірінше, оның қызметі білімнің кеңірек таралуына ықпал етті.
Конфуций қазіргі түсініктегі кітаптарды өзі жазбаған
Белгілі данагөй көптеген еңбектердің авторы болған деген пікір жиі кездеседі. Шын мәнінде, оның көзқарастары туралы мәліметтердің басым бөлігін шәкірттері ұстазы қайтыс болғаннан кейін жазып қалдырған. Ең танымал шығармалардың бірі – «Лунь юй», қазақша «Әңгімелер мен пайымдаулар» деп аударылады. Бұл еңбек ұстаздың сұхбаттары, өсиеттері мен ойларының жинағы болып табылады. Осындай құрылым оқырманға оның дүниетанымын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді.
Конфуций ілімі Қытайдың мемлекеттік идеологиясының негізіне айналды
Ойшыл қайтыс болғаннан кейін оның идеялары бірден бүкіл елге тараған жоқ. Дегенмен бірнеше ғасыр өткен соң конфуцийшілдік мемлекеттің саяси және қоғамдық өмірінде маңызды орын алды. Хань әулеті кезеңінде бұл ілімнің көптеген қағидалары басқару жүйесіне енгізілді. Мемлекеттік қызметкерлер классикалық мәтіндерді оқып, философиялық қағидаларды меңгеруге міндеттелді. Осындай дәстүр әртүрлі нысанда ұзақ уақыт бойы сақталды.
Оның ұрпақтары әлемдегі ең ұзын шежірелердің біріне ие
Конфуций әулетінің тарихы ғалымдар мен шежіре зерттеушілерінің ерекше қызығушылығын тудырады. Ұрпақтары ғасырлар бойы ата-бабалары туралы мәліметтерді мұқият сақтап отырған. Соның арқасында әлемдегі ең ұзақ құжатталған шежірелердің бірі қалыптасты. Әулет мүшелері Қытайдың түрлі өңірлерінде өмір сүрсе де, атақты бабасының мұрасымен байланысын үзбеген. Бүгінде де өздерін Конфуцийдің тікелей ұрпағы ретінде танытатын адамдар бар.
Конфуций музыкаға ерекше мән берген
Көпшілік оны философ ретінде білсе де, өнерге деген қызығушылығы туралы бәрі бірдей біле бермейді. Ол дұрыс таңдалған әуен адамның мінезіне жағымды әсер етеді деп санаған. Ойшылдың пікірінше, музыка ішкі үйлесімділікті қалыптастырып, адамгершілік қасиеттерді дамытуға көмектеседі. Өз еңбектерінде ол өнерді қоғамдық тәртіппен және мәдени өркендеумен жиі байланыстырған. Мұндай көзқарас қытайлық дәстүрлі тәрбиенің дамуына елеулі ықпал етті.
Тірі кезінде оның идеялары әрдайым қолдау таппаған
Қазіргі кезде Конфуций есімі үлкен құрметпен аталады. Бірақ оның өмір сүрген кезеңінде жағдай мүлде басқаша болған. Философ түрлі князьдіктерді аралап, билеушілерді өз қағидаларын енгізуге шақырған. Көптеген әміршілер оны тыңдағанымен, бәрі бірдей ұсыныстарын жүзеге асыруға дайын болмады. Жиі жағдайда ойшыл қолдаудың жоқтығына және көңіл қалдыратын жағдайларға тап болған. Соған қарамастан, ол шәкірттер тәрбиелеуді және өз ілімін дамытуды тоқтатпады.
Цюйфудағы Конфуций ғибадатханасы Қытайдағы ең ірі мемориалдық кешендердің бірі саналады
Ойшылдың туған жері Цюйфу уақыт өте келе маңызды мәдени орталыққа айналды. Мұнда оның құрметіне арналған үлкен ғибадатхана кешені орналасқан. Ғасырлар бойы бұл нысан бірнеше рет кеңейтіліп, жаңа құрылыстармен толықтырылды. Қазіргі уақытта аумақта көптеген павильондар, қақпалар, залдар және ескерткіш орындар бар. Сәулеттік кешен тарихшыларды, туристерді және Қытай мәдениетіне қызығатын адамдарды өзіне тартады.
Конфуцийдің нақыл сөздері оның ілімін оқымаған адамдарға да таныс
Данагөйдің көптеген ой-тұжырымдары ғылыми ортадан әлдеқашан шығып кеткен. Кейбір қанатты сөздер кітаптарда, мақалаларда, баяндамаларда және күнделікті өмірде жиі қолданылады. Сонымен қатар олардың авторы кім екенін бәрі бірдей біле бермейді. Мұндай танымалдықтың себебі – оның ойлары білім, жауапкершілік, сыйластық және адамдар арасындағы қарым-қатынас секілді әмбебап тақырыптарды қозғайды. Сондықтан ежелгі ойшылдың мұрасы екі мың жылдан астам уақыт өтсе де өзектілігін жоғалтқан жоқ.
Конфуций тарихта тек көрнекті философ ретінде ғана емес, қоғамды әділ әрі үйлесімді етуге ұмтылған тұлға ретінде қалды. Оның идеялары дәуірлердің, мемлекеттердің және мәдени өзгерістердің сынағынан өтіп, бүгінгі күнге дейін жетті. Данагөйдің өмір жолы білім мен сенімнің өркениет дамуына қаншалықты күшті әсер ете алатынын көрсетеді. Сол себепті оның тұлғасына деген қызығушылық әлемнің көптеген елдерінде әлі де жоғары болып отыр.
