Итальян тілі туралы қызықты мәліметтер
Тілдер халықтардың тарихын, мәдениетін және ғасырлар бойы қалыптасқан қарым-қатынас дәстүрлерін көрсетеді. Олардың кейбірі әдебиет, музыка немесе маңызды тарихи оқиғалардың арқасында бүкіл әлемге танымал болды. Итальян тілі дәл осындай тілдердің қатарына жатады. Оны тіпті бұл тілді ешқашан оқымаған адамдар да оңай таниды. Көпшілік оны өнермен, операмен, сәулетпен және Апеннин түбегінің бай мәдени мұрасымен байланыстырады. Осы мақалада біз сіздер үшін итальян тілі туралы қызықты әрі танымдық мәліметтерді жинадық.
Қазіргі итальян тілі тоскан диалектісінің негізінде қалыптасты
Бірнеше ғасыр бұрын Италияның әртүрлі өңірлерінде тұратын адамдар бір-бірінен едәуір ерекшеленетін тілдік нұсқаларда сөйлеген. Венеция, Сицилия немесе Неаполь тұрғындарының сөйлеу мәнері сөздік қоры мен айтылуы жағынан айтарлықтай өзгеше болды. Әдеби норманың негізіне Флоренция маңында таралған тоскан диалектісі алынды. Бұл үдерісте орта ғасырлардағы әйгілі жазушылардың шығармалары үлкен рөл атқарды. Олардың беделі арқасында флоренциялық тілдік дәстүр бүкіл елге таралып, қазіргі әдеби тілдің негізіне айналды.
Көптеген сөздер дауысты дыбыспен аяқталады
Итальян тілінің ең танымал ерекшеліктерінің бірі – сөздердің басым бөлігінің дауысты дыбыспен аяқталуы. Зат есімдер, сын есімдер және етістіктердің көпшілігі дәл осындай құрылымға ие. Сол себепті бұл тіл көптеген адамға әуезді әрі жұмсақ естіледі. Мысалы, «amico», «ragazza» және «giornale» сөздері дауысты дыбыспен аяқталады. Осындай ерекшелік жалпы дыбысталу мәнеріне айрықша реңк береді.
Итальян тілі латын тіліне ең жақын тілдердің бірі саналады
Рим империясы ыдырағаннан кейін халықтық латын тілі Еуропаның әртүрлі аймақтарында түрліше дами бастады. Соның нәтижесінде қазіргі роман тілдері пайда болды. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, итальян тілі ежелгі латынның көптеген белгілерін жақсы сақтап қалған. Бұл ұқсастық тек сөздік құрамда ғана емес, кейбір грамматикалық құрылымдарда да байқалады. Сондықтан латын тілін меңгерген адамға қазіргі итальян тілін түсіну жеңілірек болады.
Италия тұрғындары ұзақ уақыт бойы жергілікті диалектілерде сөйлеген
XIX ғасырда ел біріккеннен кейін де әдеби тіл бірден барлық жерде кең таралған жоқ. Көптеген өңір тұрғындары күнделікті өмірде өздерінің дәстүрлі сөйлеу нұсқаларын қолдануды жалғастырды. Кей жағдайларда айырмашылық соншалықты үлкен болғандықтан, шалғай аймақтардың тұрғындары бір-бірін түсінуде қиындық көрген. Бірыңғай тілдің таралуына мектептердің дамуы, баспасөздің кеңеюі, радио мен теледидардың пайда болуы ықпал етті. Соған қарамастан өңірлік ерекшеліктер қазіргі кезде де сақталып келеді.
Әлемдегі көптеген музыкалық терминдер итальян тілінен шыққан
Музыкамен айналысқан кез келген адам «allegro», «adagio» немесе «forte» сияқты атауларды кездестірген болуы мүмкін. Мұндай терминдер бүгінде әлемнің көптеген елдерінде қолданылады. Бұған итальян музыкалық мектебінің Еуропа мәдениетіне тигізген ықпалы себеп болды. Өткен дәуір композиторлары шығармаларында дәл осы белгілерді пайдаланған. Кейіннен олар халықаралық музыкалық тілдің ажырамас бөлігіне айналды.
Итальян әліпбиінде орыс немесе ағылшын тіліне қарағанда әріп аз
Классикалық нұсқада бұл әліпби жиырма бір әріптен тұрады. J, K, W, X және Y таңбалары ұзақ уақыт бойы кірме әріптер ретінде қарастырылды. Қазіргі кезде олар шетелдік атаулар мен халықаралық сөздер арқылы жиі кездеседі. Дегенмен негізгі сөздік қордың басым бөлігі осы таңбаларсыз жазылады. Мұндай ерекшелік жазу жүйесін ықшам әрі жүйелі етеді.
Көптеген сөздердің айтылуын жазылуына қарап анықтауға болады
Кейбір тілдерде жазылуы мен айтылуы арасында үлкен айырмашылық бар. Итальян тілі бұл жағынан салыстырмалы түрде қарапайым саналады. Егер адам негізгі оқу ережелерін білсе, бұрын кездеспеген көптеген сөзді дұрыс оқи алады. Әрине, белгілі бір ерекшеліктер кездеседі, бірақ олардың саны басқа еуропалық тілдермен салыстырғанда аздау. Сондықтан жаңадан үйренушілер оқу дағдысын тез меңгереді.
Итальян тілі әлемдік аспаздық атауларға үлкен әсер етті
Көптеген танымал тағамдардың атауы Италиядан тыс жерлерге кеңінен таралған. Бүгінде әлемнің көптеген елінде «пицца», «паста», «ризотто» және «лазанья» сөздері жиі қолданылады. Тағамдармен бірге оларды дайындауға қатысты көптеген терминдер де басқа тілдерге енді. Кейбір атаулар соншалықты кең таралғандықтан, халықаралық сөздер ретінде қабылданады. Мұндай ықпал кез келген тілдің үлесіне тие бермейді.
Итальяндар үшін ым-ишара қарым-қатынастың маңызды бөлігі болып саналады
Италияда сөйлесу барысында адамдар қол қимылдарын жиі қолданады. Ым-ишара айтылған ойды нақтылауға, сезімді білдіруге немесе маңызды тұсты ерекше көрсетуге көмектеседі. Кейбір қимылдардың нақты мағынасы бар және оларды ел тұрғындарының басым бөлігі түсінеді. Алайда шетелдіктерге абай болған жөн, өйткені белгілі бір ишара басқа мемлекеттерде мүлде өзгеше қабылдануы мүмкін. Осындай ерекшелік итальяндық қарым-қатынас мәдениетінің айқын белгілерінің бірі саналады.
Итальян тілін тек саяхат үшін ғана үйренбейді
Көптеген адам бұл тілді өнерге, тарихқа және музыкаға қызығушылықтың арқасында меңгере бастайды. Ол Данте шығармаларын түпнұсқада оқуға, Қайта өрлеу дәуірінің мәтіндерімен танысуға және опера либреттоларын жақсырақ түсінуге мүмкіндік береді. Сонымен қатар бұл тіл сән, дизайн және сәулет саласында еңбек ететін мамандар үшін де пайдалы. Кейбір адамдар оның әуезді дыбысталуы мен бай мәдени мұрасына қызығып оқиды. Осындай себептердің жиынтығы итальян тілінің әлемдегі танымалдығын сақтап келеді.
Итальян тілі – тек қарым-қатынас құралы ғана емес, Еуропаның мәдени қазынасының маңызды бөлігі. Ол арқылы Италияның тарихын, өнерін және ұлттық болмысын тереңірек түсінуге болады. Әуезді дыбысталуы, бай әдеби мұрасы және әлемдік мәдениетке тигізген ықпалы бұл тілді ерекше етеді. Сондықтан оған деген қызығушылық көптеген елде бірнеше ұрпақ бойы сақталып келеді.
