Шегірткелер туралы қызықты мәліметтер

Жәндіктер әлемі таңғажайып алуан түрлілігімен ерекшеленеді. Кейбір түрлер ерекше сыртқы келбетімен көзге түссе, басқалары мінез-құлқымен немесе сирек кездесетін қабілеттерімен қызықтырады. Шалғындарда, далаларда және орман жиектерінде тіршілік ететін жәндіктердің арасында шегірткелердің орны ерекше. Олардың шырылы жаз мезгілінің ажырамас белгісіне айналған. Осы мақалада біз сіздер үшін шегірткелер туралы қызықты әрі танымдық деректерді жинадық.

Шегірткелер дыбысты дауыс арқылы емес, дене бөліктерін үйкеу арқылы шығарады

Көпшілік шегірткенің шырылы арнайы дауыс мүшесінің көмегімен пайда болады деп ойлайды. Шын мәнінде бұл дыбыс дененің белгілі бөліктерінің бір-біріне үйкелуі нәтижесінде шығады. Әдетте аталығы бір қанатының жиегін екінші қанатындағы ұсақ тісшелерге үйкейді. Осы кезде пайда болған тербелістер күшейіп, алыстан естілетін шырылға айналады. Мұндай белгі беру тәсілі жұп табуға және өз аумағын білдіруге көмектеседі.

Есту мүшелері алдыңғы аяқтарында орналасқан

Көптеген жануарларда есту мүшелері бастың маңында болады. Алайда шегірткелерде бұл жүйе өзгеше құрылған. Дыбысты қабылдайтын арнайы жарғақтар алдыңғы аяқтарының сирағында орналасады. Осындай құрылым олардың қалың өсімдіктер арасынан да өз туыстарының сигналдарын қабылдауына мүмкіндік береді. Кейбір түрлер өте кең жиілік ауқымындағы дыбыстарды ажырата алады.

Кейбір шегірткелер өз денесінен ондаған есе ұзын қашықтыққа секіре алады

Күшті артқы аяқтар бұл жәндіктерге ерекше мүмкіндіктер береді. Егер олардың қабілетін адам өлшемімен салыстырсақ, мұндай секіру бірнеше жүз метрді бір серпіліспен еңсеруге тең болар еді. Бұл қасиет жыртқыштардан қашуға үлкен көмек көрсетеді. Сонымен қатар биік шөптердің арасында жылдам қозғалуға мүмкіндік береді. Осындай тиімді қозғалыс механизмі инженерлердің де қызығушылығын тудырып келеді.

Барлық шегірткелер тек өсімдікпен қоректенбейді

Көп адам олардың азығы тек жапырақтар мен сабақтардан тұрады деп есептейді. Алайда көптеген түрлер қорек таңдауда әлдеқайда икемді келеді. Олар ұсақ омыртқасыздарды, дернәсілдерді және кейде өз түрінің әлсіз өкілдерін де жей алады. Ақуызға бай мұндай қорек өсу мен көбею кезеңінде маңызды рөл атқарады. Әртүрлі азықты пайдалану қоршаған орта өзгерістеріне бейімделуді жеңілдетеді.

Түстері қоршаған ортада байқалмай қалуға көмектеседі

Адамдар шегірткені көбіне ол аяқ астынан секіріп кеткен кезде ғана байқайды. Оған дейін жәндікті көру өте қиын болуы мүмкін. Жасыл, қоңыр немесе сарғыш реңктер оны өсімдіктер арасында жақсы жасырады. Кейбір түрлердің денесіндегі өрнектер жапырақтың жүйкелеріне немесе қураған сабақтарға ұқсайды. Осындай бүркеніш жаулардан қорғанудың тиімді тәсілі болып саналады.

Қанаттары тек ұшу үшін ғана пайдаланылмайды

Шегірткелердің көпшілігі ұша алғанымен, қанаттарының қызметі мұнымен шектелмейді. Кейбір түрлерде дәл осы мүшелер дыбыс шығаруға қатысады. Сонымен қатар жасырын тұрған ашық түсті бөліктер қауіп төнген кезде қорғаныс құралы ретінде қолданылады. Жәндік кенеттен қанатын жайып жібергенде, жыртқыш абдырап қалуы мүмкін. Мұндай тәсіл оған уақыт ұтып, қашып кетуге мүмкіндік береді.

Шегірткелердің дамуында қуыршақ кезеңі болмайды

Олардың тіршілік циклі көбелектер мен қоңыздардың дамуынан ерекшеленеді. Жұмыртқадан шыққан жас дарақ сыртқы келбеті жағынан ересек жәндікке ұқсайды. Бірақ оның көлемі кіші әрі қанаттары толық жетілмеген болады. Өсу барысында бірнеше рет түлеп, біртіндеп толық қалыптасқан күйге келеді. Мұндай даму түрі толық емес түрлену деп аталады.

Шегірткелер Жер бетінде миллиондаған жылдар бойы өмір сүріп келеді

Қазіргі шегірткелердің арғы тектері адам пайда болғаннан әлдеқайда бұрын өмір сүрген. Қазба қалдықтары олардың ежелгі дәуірлерде де кең таралғанын көрсетеді. Ұзақ уақыт ішінде бұл жәндіктер әртүрлі табиғи жағдайларға бейімделе алған. Бүгінде олар Антарктидадан басқа барлық құрлықтарда кездеседі. Мұндай кең таралу олардың эволюциялық тұрғыдан өте табысты топ екенін дәлелдейді.

Кейбір түрлер негізінен түнде белсенді болады

Күн батқаннан кейін көптеген шегірткелердің белсенділігі артады. Түнгі уақытта оларды құстар мен басқа да күндізгі жыртқыштар сирек байқайды. Сондықтан шырыл көбіне кешкі мезгілде және түнде анық естіледі. Сонымен қатар салқындау ауа райы қозғалыс үшін қолайлырақ болуы мүмкін. Осындай өмір салты табиғи ресурстарды тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.

Шегірткелер экожүйелерде маңызды рөл атқарады

Бұл жәндіктер көптеген қоректік тізбектердің маңызды бөлігі саналады. Олармен құстар, қосмекенділер, бауырымен жорғалаушылар және түрлі сүтқоректілер қоректенеді. Сонымен бірге шегірткелер өсімдік қалдықтарын өңдеуге және кейбір ұсақ ағзалардың санын реттеуге қатысады. Осы қызметтердің арқасында табиғи тепе-теңдік сақталады. Мұндай жәндіктердің азаюы көптеген экожүйелердің жағдайына әсер етуі мүмкін.

Қорытындылай келе, шегірткелер қарапайым болып көрінгенімен, олардың тіршілігі көптеген қызықты ерекшеліктерге толы. Ерекше есту мүшелері, қуатты секіру қабілеті және қоршаған ортаға бейімделу жолдары табиғаттың таңғажайып мүмкіндіктерін көрсетеді. Бұл жәндіктерді зерттеу ғалымдарға эволюция мен тірі ағзалардың өзара байланысын тереңірек түсінуге көмектеседі. Сондықтан шегірткелер табиғат әлемінің маңызды әрі қызықты өкілдерінің бірі болып саналады.