Америкалық бизондар туралы қызықты мәліметтер

Жануарлар әлемі таңғажайып әрі алуан түрлі. Солтүстік Америка табиғаты да ірі әрі ерекше жануарларға бай. Олардың арасында америкалық бизонның орны бөлек. Бұл алып шөпқоректі жануар мыңдаған жылдар бойы құрлықтың табиғи экожүйелерінде маңызды рөл атқарып келеді. Бір кездері олардың алып табындары Канаданың оңтүстігінен Мексикаға дейінгі ұлан-ғайыр далаларды мекендеген. Бұл мақалада біз сіздер үшін америкалық бизондар туралы қызықты және танымдық мәліметтерді жинадық.

Америкалық бизон Солтүстік Америкадағы ең ірі құрлық сүтқоректісі болып саналады

Көптеген адамдар бұл құрлықтағы ең ірі жануар бұлан немесе гризли аюы деп ойлайды. Алайда бұл атақ дәл америкалық бизонға тиесілі. Ересек аталықтарының салмағы көбіне 900 килограмнан асады, ал кейбір дарақтар бір тоннадан да ауыр болуы мүмкін. Ірі жануарлардың шоқтығына дейінгі биіктігі екі метрге жуықтайды. Осындай көлемнің арқасында олар ашық далада ерекше айбынды көрінеді.

Бір кездері бизондардың саны ондаған миллионға жеткен

Еуропалық қоныстанушылар келмей тұрып Солтүстік Американың кең далаларында алып табындар көшіп жүрді. Ғалымдардың бағалауынша, олардың саны 30 миллионнан 60 миллионға дейін жеткен болуы мүмкін. XIX ғасырдағы саяхатшылар кейде бірнеше шақырымға созылған жануарлар легін сипаттаған. Кейбір табындардың ауқымы соншалықты үлкен болғандықтан, олар тірі өзенге ұқсайтын. Мұндай мол шоғырлану далалық экожүйелердің қалыптасуына зор әсер еткен.

XIX ғасырда түр жойылып кетудің аз-ақ алдында қалды

XIX ғасырдың екінші жартысында бизондарды жаппай аулау басталды. Бұған терісі мен етіне деген сұраныс, сондай-ақ байырғы халықтарды негізгі қорек көзінен айыру әрекеттері себеп болды. Бұрын саны ондаған миллион болған жануарлар ғасыр соңына қарай бірнеше жүз ғана қалды. Көптеген мамандар бұл жағдайды табиғатты жаппай жоюдың ең ірі мысалдарының бірі деп есептейді. Бақытымызға қарай, кейінірек оларды қорғау бағдарламалары қолға алынды.

Бизондар көпшілік ойлағаннан әлдеқайда жылдам жүгіре алады

Сырт көзге олар ауыр әрі баяу көрінеді. Шын мәнінде ересек бизон сағатына шамамен 55–65 шақырым жылдамдықпен қозғала алады. Бұл көрсеткіш көптеген адамдардың жүгіру мүмкіндігінен әлдеқайда жоғары. Сонымен қатар олар қозғалыс бағытын тез өзгерте алады. Сондықтан жабайы табиғатта мұндай жануарларға тым жақындау қауіпті саналады.

Қалың жүн қатал қыстарды еңсеруге көмектеседі

Солтүстік Американың далалық өңірлерінде ауа райы маусымға қарай қатты өзгереді. Қыс мезгілінде температура өте төмен түсіп, қатты жел мен қарлы борандар жиі болады. Бизондардың денесінің алдыңғы бөлігін қаптайтын қалың жүн оларды суықтан қорғайды. Табиғи «тон» жылуды жақсы сақтайды. Сондықтан олар қар жауып тұрған кезде де өзін жайлы сезіне алады.

Бизондар басын қар тазалағыш құрал ретінде пайдаланады

Қыс кезінде азық табу қиындай түседі. Шөпке жету үшін жануарлар басын төмен түсіріп, қарды итеріп ашады. Мойын бұлшықеттерінің күшті болуы осындай жұмысты оңай атқаруға мүмкіндік береді. Соның арқасында олар қатты бораннан кейін де қорек таба алады. Бұл бейімделу қасиеті олардың тірі қалу мүмкіндігін арттырады.

Солтүстік Американың байырғы халықтары үшін бизон өмірдің негізі болды

Көптеген үндіс тайпалары ғасырлар бойы осы жануарларға тәуелді болды. Еті тағам ретінде пайдаланылды, терісінен киім мен баспана жасалды, ал сүйектері түрлі құралдарды дайындауға қолданылды. Жануардың денесінің әр бөлігі кәдеге жараған. Мұндай ұқыпты пайдалану табиғи ресурстарды тиімді игеруге мүмкіндік берді. Сондықтан бизон көптеген халықтардың мәдениеті мен рухани дүниесінде маңызды орын алған.

Бизондар дала экожүйелерінің саулығын сақтауға көмектеседі

Жайылу барысында олар өсімдіктер жамылғысына және топырақ құрылымына әсер етеді. Далада қозғалған кезде әртүрлі өсімдік түрлерінің өсуіне жағдай жасайды. Кейбір құстар мен жәндіктер дәл осы ірі шөпқоректілердің әрекеттеріне тәуелді. Тіпті олардың жерге аунап жатуынан пайда болған ойықтарда су жиналып, басқа ағзаларға қолайлы орта қалыптасады. Осылайша бизондар табиғи тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады.

Қазіргі таңда түр табиғатты қорғау шараларының арқасында қалпына келтірілді

Жануарлар саны күрт азайғаннан кейін арнайы қорықтар мен өсіру бағдарламалары құрылды. Ұлттық парктер оларды қорғауда ерекше рөл атқарды. Уақыт өте келе популяция біртіндеп көбейе бастады. Бүгінде Солтүстік Америкада жүздеген мың бизон тіршілік етеді, бірақ олардың басым бөлігі қорғалатын аумақтарда немесе арнайы шаруашылықтарда ұсталады. Бұл түрді сақтап қалу тарихы табиғатты қорғау саласындағы ең табысты жобалардың бірі болып саналады.

Америкалық бизон тек алып жануар ғана емес, Солтүстік Американың табиғи және мәдени мұрасының маңызды бөлігі болып табылады. Оның тағдыры адамның қоршаған ортаға қаншалықты күшті әсер ете алатынын айқын көрсетеді. Сонымен қатар бұл жануарды сақтап қалу тарихы уақытылы қабылданған шаралардың үлкен нәтиже бере алатынын дәлелдейді. Сондықтан бизон бүгінгі күні табиғаттың қуаты мен оны қорғаудың маңызын білдіретін символдардың бірі болып қала береді.