Индуизм туралы қызықты мәліметтер

Әлемдік діндер әртүрлі халықтардың Ғалам құрылымын, адамның орнын және күнделікті әрекеттердің мәнін қалай түсіндіргенін ұғынуға көмектеседі. Бір дәстүрлер нақты негізін қалаушымен байланысты болса, басқалары ғасырлар бойы көптеген ілімдерден, ғұрыптардан және жергілікті нанымдардан қалыптасқан. Индуизм екінші топқа жатады: оны бір қысқа анықтамамен сипаттау қиын, өйткені ол философияны, мифологияны, ғибадатхана мәдениетін, отбасылық әдеттерді және адамгершілік қағидаларды біріктіреді. Бұл діни жүйе өнерге, әдебиетке, музыкаға, мерекелік күнтізбеге және миллиондаған адамның өмір салтына орасан ықпал етті. Бұл мақалада біз Сіздер үшін индуизм туралы қызықты әрі танымды мәліметтер жинадық.

Индуизмнің бір ғана негізін қалаушысы жоқ

Көптеген әлемдік діндер нақты тарихи тұлғамен байланысты, бірақ индуизмнің құрылымы өзгеше. Оның белгілі бір жылы ілім жасап, ізбасарларына толық ережелер жинағын қалдырған жалғыз пайғамбары жоқ. Бұл дәстүр Үнді субқұрлығында біртіндеп қалыптасып, көне ғұрыптарды, философиялық ойларды, жергілікті культтерді және отбасылық әдеттерді бойына сіңірді. Сондықтан индуизмді көбіне тек дін емес, әртүрлі көзқарастар қатар өмір сүретін кең мәдени әлем деп те атайды. Осындай ерекшелік бір дәстүрдің ішінде көптеген мектептер, құдайлар, рәсімдер және түсіндірмелер неге кездесетінін түсіндіреді.

Индуизмнің қасиетті мәтіндері әртүрлі дәуірлер мен жанрларға жатады

Индуистік жазба дәстүрі өте бай және бір ғана кітаппен шектелмейді. Ең көне мәтіндердің қатарына Ведалар жатады – олар ғұрыптармен байланысты гимндер, дұға формулалары және білімдер жинағы. Кейінірек Упанишадтар пайда болды, онда жан, ақиқат, азаттық және әлемнің табиғаты туралы ойларға көбірек көңіл бөлінеді. «Махабхарата» мен «Рамаяна» эпостары да зор маңызға ие, өйткені оларда діни идеялар кейіпкерлер тағдыры, отбасылық сынақтар және адамгершілік таңдау арқылы ашылады. Осындай алуандықтың арқасында индуизм тек абызға немесе ойшылға ғана емес, өмірге түсінікті мысал іздейтін қарапайым адамға да үн қатады.

Индуизмде құдайлар көп, бірақ құдайлық туралы түсініктер әртүрлі болуы мүмкін

Сырт көзге индуизм құдайлары өте көп дін сияқты көрінеді. Шынында да, ғибадатханаларда, мифтерде және үйдегі ғұрыптарда Вишну, Шива, Деви, Ганеша, Лакшми, Сарасвати және басқа да көптеген құдайлар құрметтеледі. Алайда бұл әрдайым үйреншікті мағынадағы қарапайым көпқұдайшылықты білдіре бермейді. Кейбір бағыттар әртүрлі бейнелердің артында біртұтас жоғары шындықтың көріністерін көреді, ал басқалары бір таңдалған құдайға жеке берілгендікке назар аударады. Сондықтан индуизмде бір бастау туралы философиялық ойлар мен мінезі, отбасы және өз тарихы бар құдайлар жөніндегі көркем әңгімелер қатар өмір сүре алады.

«Дхарма» ұғымы дінді күнделікті жауапкершілікпен байланыстырады

Индуизмдегі маңызды ұғымдардың бірі – дхарма, оны бір сөзбен аудару қиын. Ол парызды, тәртіпті, адамгершілік заңды, дұрыс мінез-құлықты және әлемдегі өз орнына сай болуды білдіруі мүмкін. Адам үшін дхарма отбасына, қоғамға, еңбекке, оқуға, үлкендерге және жеке міндеттерге қатынасынан көрінеді. Мұндай көзқарас дінді тек ғибадатханадағы рәсім емес, әдеттегі әрекеттерді бағалаудың тәсіліне айналдырады. Мысалы, адалдық, ата-анаға қамқорлық, уәдеге беріктік және өмірге құрмет дұрыс жолдың бір бөлігі ретінде қарастырылуы мүмкін.

Индуизмдегі карма әрекет пен салдардың байланысын білдіреді

«Карма» сөзі ауызекі тілде жиі қолданылады, бірақ индуизмде оның терең мағынасы бар. Мұнда кездейсоқ сәттілік немесе лезде берілетін жаза емес, әрекеттердің, ниеттердің және олардың салдарының заңды байланысы туралы айтылады. Жақсы, зиянды, адал немесе қатыгез істер адамның рухани күйіне және болашақтағы өмір ағымына әсер етеді. Бұл идея қайта туу түсінігімен тығыз байланысты, онда жан әртүрлі өмірлер арқылы өтеді. Сондықтан карма тек бүгінгі пайда туралы емес, әлдеқайда кең адамгершілік нәтиже туралы ойлануға жетелейді.

Рухани жолдың мақсаты азаттық ретінде түсіндірілуі мүмкін

Индуизмде сансара туралы түсінік маңызды орын алады – бұл туу, өлу және жаңа өмірге келу айналымы. Осы шеңбердегі тіршілік қалаулармен, қателіктермен, байланып қалумен және бұрынғы әрекеттердің салдарымен байланысты. Ең жоғары мақсаттардың бірі мокша деп саналады – мұндай айналымнан босап, рухани еркіндікке жету. Әртүрлі мектептер бұл жолды өзінше түсіндіреді: біреулері білімді, басқалары құдайға берілгендікті, үшіншілері дұрыс әрекет пен ішкі тәртіпті ерекше атап өтеді. Соның арқасында индуизм барлығына бірдей жалғыз тәсілді емес, бірнеше рухани бағытты ұсынады.

Индуизмдегі йога бастапқыда тек жаттығулармен шектелмейді

Қазіргі кезде «йога» сөзі көп адамның ойына созылу, тыныш тыныс алу және денсаулыққа арналған сабақтарды әкеледі. Индуистік дәстүрде бұл ұғым әлдеқайда кең және рухани тәртіппен, өзін танумен, сананы басқарумен байланысты. Дене қалыптары тәжірибенің бір бөлігі болуы мүмкін, бірақ оның мәнін толық қамтымайды. Маңызды орынға зейін қою, адамгершілік ұстамдылық, өзіңді бақылау, дұға немесе ойға шому шығады. Сондықтан діни және философиялық мәнмәтіндегі йога – жай ғана дене жаттығуларының жиынтығы емес, ішкі әлемді реттеу жолы.

Ганг өзені қасиетті саналады және тазарумен байланысты

Ганг индуистік дүниетанымда және діни өмірде ерекше орын алады. Сенушілер үшін бұл өзен жай су ағыны емес, тазарумен, бата алумен және ата-баба рухын еске алумен байланысты қасиетті болмыс ретінде қабылданады. Қажылар оның жағасына шомылу рәсімін жасау, дұға оқу және ғұрыптарға қатысу үшін келеді. Ганг бойындағы қалалар әсіресе маңызды, өйткені онда діни әрекеттер күнделікті өмір ырғағының бір бөлігіне айналады. Табиғатпен мұндай байланыс индуизмде өзен-көлдер мен жердің рухани мәні бар кеңістік ретінде қабылдануы мүмкін екенін көрсетеді.

Индуистік мерекелер сенімнің әртүрлі қырын көрсетеді

Индуизмнің мерекелік күнтізбесі өте алуан түрлі, өйткені онда мифтер, маусымдардың ауысуы, отбасылық ғұрыптар және құдайларды құрметтеу тоғысады. Дивали көбіне жарықпен, жақсылықтың жеңісімен және үйді жаңартумен байланыстырылады. Холи ашық бояуларымен, көктемгі көңіл-күйімен және араздықты жеңу идеясымен белгілі. Наваратри әйелдік құдайлық бастауды құрметтеуге арналған, ал көптеген өңірлік мерекелердің өзіне тән жергілікті ерекшеліктері бар. Осы арқылы индуизм тек философиялық мәтіндерде ғана емес, тірі халықтық дәстүрлерде де көрінеді.

Индуистік ғибадатхана адам мен құдайлықтың кездесу орны ретінде қабылданады

Индуистік ғибадатхана – жай ғана жиналыс өткізетін ғимарат емес. Оның құрылысы, бейнелері, мұнаралары, ішкі қасиетті орны және сенушінің қозғалу жолы нышандық мәнге ие. Орталықта әдетте құдай бейнесі орналасады, оның алдында сый-тарту жасалып, дұғалар оқылып, құлшылық рәсімдері орындалады. Көп адам үшін ғибадатханаға бару алғыс білдіруге, қолдау сұрауға немесе маңызды отбасылық сәтті атап өтуге көмектеседі. Сонымен қатар үйдегі шағын мінәжат орны да үлкен рөл атқарады, өйткені діни өмір көбіне отбасы ішінде күн сайын жалғасады.

Индуизм көне дәуірді, философиялық тереңдікті, жарқын бейнелерді және көптеген тірі әдет-ғұрыптарды біріктіруімен қызықты. Оны бір ғана ережеге немесе жалғыз көзқарасқа сыйғызу мүмкін емес, өйткені бұл дәстүр ішінде әлем мен адамды түсінудің әртүрлі жолдары бар. Бір сенушілер үшін құдайға берілгендік маңыздырақ болса, басқалары үшін білім, адамгершілік өмір немесе рухани тәжірибе алдыңғы орынға шығады. Дәл осындай алуандық индуизмді адамзат тарихындағы ең көпқабатты діни жүйелердің біріне айналдырады.