Антонио Вивальди туралы қызықты мәліметтер

Музыка тарихы өз дәуірінен асып, ғасырлар өткеннен кейін де орындала беретін шығармалар қалдырған адамдардың есімдерін сақтайды. Бір композиторлар операларымен, екіншілері – шіркеулік туындыларымен, үшіншілері – табиғат қозғалысын оркестрлік бояулар арқылы жеткізе алуымен әйгілі болды. Антонио Вивальди осындай шеберлер арасында ерекше орын алады, өйткені оның музыкасы айқындықты, шапшаңдықты, жарқын бейнелерді және ерекше тапқырлықты біріктіреді. Бүгінде оны көбіне «Жыл мезгілдері» циклі арқылы еске алады, бірақ венециялық автордың өмірі бір ғана атақты шығармадан әлдеқайда бай болды. Бұл мақалада біз Сіздер үшін Антонио Вивальди туралы қызықты әрі танымды мәліметтер жинадық.

Антонио Вивальди Венецияда дүниеге келіп, музыкамен ерте байланысқан

Антонио Вивальди 1678 жылы Венецияда дүниеге келді, бұл қалада музыка ғибадатханаларда, театрларда, сарайларда және мерекелерде жиі естілетін. Оның әкесі Джованни Баттиста скрипкашы болып, Әулие Марк соборында жұмыс істеген, сондықтан бала кәсіби музыкалық ортаға ерте араласты. Болашақ композитордың алғашқы ұстазы әкесі болғаны ықтимал, дәл сол адам оған скрипканы меңгеруге көмектесті. XVII ғасырдың соңындағы Венеция опера, аспаптық музыка және шіркеулік ән айту дамыған маңызды өнер орталығы еді. Мұндай орта Вивальдиге сахнаның әсерін, оркестр үнін және талғампаз тыңдарман талабын ерте сезінуге мүмкіндік берді.

Вивальди дін қызметкері болғанымен, композитор және скрипкашы ретінде танылды

Антонио Вивальди діни білім алып, 1703 жылы дін қызметкері болып тағайындалды. Шашының жирен түсіне байланысты оны «Il Prete Rosso» деп атаған, бұл «жирен дін қызметкері» дегенді білдіреді. Алайда шіркеу қызметі оның өміріндегі басты іс болып қалмады, өйткені денсаулығы мен музыкалық міндеттері тұрақты діни қызметті біртіндеп екінші орынға ығыстырды. Замандастары оны ең алдымен тамаша скрипкашы, концерттердің, опералардың және рухани шығармалардың авторы ретінде білді. Діни мәртебе мен белсенді музыкалық мансаптың осылай қатар жүруі оның өмірбаянын көпшілік үшін ерекше қызықты етеді.

Вивальди өмірінің едәуір бөлігін қыздарға арналған қамқорлық мекемесінде өткізді

Композитор тағдырындағы ең маңызды орындардың бірі Венециядағы «Оспедале делла Пьета» қамқорлық мекемесі болды. Бұл мекеме отбасынан айырылған қыздарға қамқорлық жасады және сонымен бірге жоғары деңгейдегі музыкалық білім беруімен танылды. Вивальди онда скрипкадан сабақ берді, ансамбльдерге жетекшілік етті, концерттер жазды және тәрбиеленушілердің өнер көрсетуін дайындады. Қыздар аса күрделі шығармаларды торлы қалқалардың ар жағында орындады, ал тыңдармандар олардың шеберлігіне сүйсінгенімен, көбіне музыканттардың өзін көрмейтін. «Пьетадағы» жұмыс композиторға тұрақты шығармашылық тәжірибе, мықты орындаушылар және жаңа үндерді батыл іздеу мүмкіндігін берді.

Вивальди әртүрлі аспаптарға арналған жүздеген концерт жазды

Вивальди әсіресе аспаптық концерт шебері ретінде даңққа бөленді. Ол жүздеген шығарма жазды, олардың арасында скрипкаға арналған туындылар көп, бірақ флейта, гобой, виолончель, фагот, мандолина және басқа аспаптарға арналған концерттер де бар. Мұндай алуандық автор қиялымен ғана емес, өзі жұмыс істеген орындаушылардың нақты қажеттіліктерімен де түсіндіріледі. Композитор әр аспаптың ерекшелігін аша білді: флейтаның жеңілдігін, виолончельдің әндеткендей үнін, скрипканың қимылшылдығын немесе фаготтың қою дыбысын айқын көрсетті. Соның арқасында оның музыкасы жеке концерттің дербес жанр ретінде дамуына маңызды кезең болды.

«Жыл мезгілдері» табиғатты музыкамен бейнелеудің алғашқы жарқын үлгілерінің біріне айналды

Вивальдидің ең әйгілі шығармасы – төрт скрипкалық концерттен тұратын «Жыл мезгілдері» циклі. Әр концертте композитор белгілі бір маусымды: көктемді, жазды, күзді және қысты суреттеді. Музыка құстардың сайрауын, найзағайды, аптапты, аңшылықты, суық желді, мұз үстінде сырғанауды және басқа да танылатын көріністерді жеткізеді. Вивальди жай ғана әдемі әуен жазып қойған жоқ, ол тыңдарман оқиғаларды кескіндемедегі көріністей болжап отыра алатын дыбыстық әңгіме құрды. Сондықтан бұл цикл барокко дәуіріндегі бағдарламалық музыканың ең әсерлі үлгілерінің бірі саналады.

Вивальди тек аспаптық музыкамен ғана емес, операмен де байланысты болды

Бүгінде Вивальди көбіне концерттері арқылы еске алынғанымен, көзі тірісінде ол опера театрында белсенді еңбек етті. Ол опералар жазды, қойылымдарға қатысты, әншілермен, театр басқарушыларымен және қамқоршылармен араласты. XVIII ғасырда опера Италияның мәдени өміріндегі ең маңызды бөліктердің бірі болды, сондықтан бұл сахнадағы табыс атақ пен табыс әкеле алатын. Композитор драмалық қозғалысты жақсы сезінді, әсерлі ариялар жасай білді және нақты орындаушылардың мүмкіндіктерін ескерді. Оның театрлық мұрасы ұзақ уақыт көлеңкеде қалды, бірақ қазіргі музыканттар бұл шығармаларды сахнаға жиі қайтара бастады.

Вивальди музыкасы Иоганн Себастьян Бахқа ықпал етті

Вивальдидің шығармашылығы Италиядан тыс жерде де белгілі болып, басқа шеберлерге елеулі әсер етті. Иоганн Себастьян Бах оның концерттерін зерттеп, кейбірін клавир мен органға лайықтап өңдеді. Бах үшін айқын құрылым, жігерлі ырғақтар, жеке орындаушы мен оркестр эпизодтарының әсерлі алмауы маңызды болды. Неміс данышпаны тарапынан мұндай назар венециялық композитордың еуропалық музыкаға қосқан үлесінің қаншалықты маңызды болғанын көрсетеді. Осындай өңдеулер арқылы Вивальди идеялары басқа музыкалық ортада өмірін жалғастырып, барокко стилінің дамуына ықпал етті.

Вивальди көзі тірісінде атақты болды, бірақ өмірден дерлік ұмытылған күйде өтті

Вивальдидің тағдыры музыкалық талғамның қаншалықты тез өзгеретінін көрсетеді. Жастық және кемел шағында ол Италияда да, оның сыртында да танымал болды, шығармалары басылып, орындалып, талқыланды. Алайда өмірінің соңына қарай тыңдарман талғамы өзгеріп, бұрынғы барокко стилі біртіндеп жаңа бағыттарға орын бере бастады. Композитор қолдау табамын деп Венаға кетті, бірақ 1741 жылы сол жерде жұпыны жағдайда қайтыс болды. Оның жерлеуі қарапайым өтті, бұл кейін екі ғасырдан соң алған даңқымен күрт қарама-қайшы көрінеді.

Вивальди мұрасы XX ғасырда қайта ашылды

Композитор қайтыс болғаннан кейін оның музыкасының едәуір бөлігі ұзақ уақыт белсенді орындаудан жоғалып кетті. Тек XX ғасырда зерттеушілер, орындаушылар және баспагерлер оның шығармаларын тыңдарманға жүйелі түрде қайтара бастады. Қолжазбалар табылып, басылымдар дайындалды, ұмыт қалған туындыларға арналған жазбалар мен концерттік бағдарламалар пайда болды. Соның арқасында Вивальди бір ғана әйгілі циклдің авторы емес, барокконың ірі шебері ретінде қайта танылды. Бүгінде оның музыкасы концерт залдарында, оқу сыныптарында, кинода, жарнамада және күнделікті мәдениетте естіледі.

Вивальди стилі қуатымен, айқындығымен және күшті қозғалысымен танылады

Вивальди музыкасын көбіне шапшаң ырғақ, анық құрылым және әсерлі қайталанатын әуендік айналымдар арқылы тануға болады. Ол кернеуді тез тудырып, кейін бәсеңдетіп, тыңдарманды қайтадан жарқын негізгі ойға әкелуді жақсы меңгерген. Оның концерттерінде жеке орындаушы мен оркестр арасындағы сұхбат жиі естіледі, онда бір дауыс екіншісімен дауласып, жауап беріп немесе жарысып тұрғандай әсер қалдырады. Мұндай мәнер шығармаларды барокко музыкасын сирек тыңдайтын адамдарға да тірі әрі түсінікті етеді. Дәл сондықтан Вивальди туындылары өз балғындығын сақтап, қазіргі тыңдарман жүрегінен оңай орын табады.

Антонио Вивальди соңында шеберлікті, бейнелілікті және айқын музыкалық ойды біріктіретін мұра қалдырды. Оның өмірі шіркеу, қамқорлық мекемесі, театр, концерттік тәжірибе және өзгеріп жатқан әлемде мойындалуға ұмтылу арасында өтті. Композитор тағдыры өнердің шынайы құндылығы кейде бірден емес, ұзақ уақыттан кейін ашылатынын еске салады. Вивальдиді неғұрлым мұқият тыңдаған сайын, оның дәуірінің музыкасы қаншалықты жанды, батыл және алуан түрлі болғаны айқынырақ байқалады.